En Galicia e no Norte de Portugal, unha gran parte do patrimonio natural e cultural atópase en terreos de propiedade privada ou pública. Cada vez máis persoas e entidades propietarias —particulares, comunidades, asociacións ou administracións públicas— queren conservar estes espazos e xestionalos de maneira sostible.
A custodia do territorio é unha ferramenta clave para facelo mediante acordos voluntarios, adaptados a cada finca e a cada realidade local.
🌱 Que é a custodia do territorio?
A custodia do territorio é unha estratexia de conservación baseada en acordos voluntarios entre a persoa ou entidade propietaria dun terreo e unha entidade de custodia (asociación, fundación, cooperativa, ONG, etc.), co obxectivo de conservar, mellorar ou poñer en valor os recursos naturais, culturais e paisaxísticos.
Estes acordos:
- Non implican a perda da propiedade
- Non supoñen unha expropiación nin unha figura de protección ríxida
- Baséanse na colaboración, a confianza e o compromiso mutuo
A custodia do territorio permite compatibilizar conservación, usos produtivos e funcións sociais do territorio.
🧑🌾 Quen pode ser propietario ou xestor nun acordo de custodia?
No contexto de Galicia e o Norte de Portugal, a custodia do territorio pode implicar a distintos tipos de propietarios ou xestores:
- Persoas particulares propietarias de fincas rurais
- Comunidades de montes ou baldíos
- Entidades privadas (fundacións, cooperativas, empresas)
- Administracións públicas (concellos, deputacións, entidades locais)
- Institucións con terreos de valor natural ou cultural
A custodia do territorio é especialmente útil cando a propiedade quere mellorar a xestión ambiental pero non dispón de medios técnicos suficientes ou busca apoio especializado.
🍃 Que se pode conservar mediante a custodia do territorio?
Cada finca e cada territorio son diferentes. En Galicia e no Norte de Portugal, os acordos de custodia adoitan centrarse en:
- Conservación de bosques autóctonos e sistemas agroforestais
- Protección de ribeiras, humidais e zonas costeiras
- Mellora de hábitats para fauna e flora de interese
- Mantemento de prácticas agrarias e gandeiras tradicionais
- Prevención de incendios forestais
- Conservación do patrimonio cultural rural (muíños, muros, camiños, terrazas)
Os obxectivos defínense sempre de forma conxunta entre a propiedade e a entidade de custodia.
🛠️ Como funciona a custodia do territorio paso a paso?
1️⃣ Contacto cunha entidade de custodia do territorio
O primeiro paso é contactar cunha entidade de custodia que actúe no territorio onde se atopa a finca.
📌 É importante ter en conta que:
- Cada entidade ten uns obxectivos de conservación concretos
- A súa actuación está limitada a un ámbito xeográfico determinado
- A súa capacidade depende dos seus recursos técnicos e humanos
- A posibilidade de actuar pode estar condicionada á dispoñibilidade de financiamento
2️⃣ Análise da finca e do encaixe do proxecto
Se a finca encaixa cos obxectivos da entidade, realízase:
- Unha visita técnica
- Un diagnóstico dos valores naturais e culturais
- Unha avaliación das necesidades de xestión
Tamén se analizan as expectativas da propiedade, xa sexa unha persoa particular, unha entidade ou unha administración pública.
3️⃣ Definición de obxectivos de conservación
Propiedade e entidade acordan que se quere lograr, por exemplo:
- Mellorar a biodiversidade
- Restaurar hábitats degradados
- Compatibilizar conservación e uso produtivo
- Poñer en valor o territorio para a comunidade
Os obxectivos deben ser realistas e alcanzables, tendo en conta os recursos dispoñibles.
4️⃣ Sinatura do acordo de custodia
O acordo formalízase mediante un documento voluntario que pode adoptar distintas formas (convenio, contrato, acordo de colaboración).
Nel especifícanse:
- Os compromisos de cada parte
- As actuacións previstas
- A duración do acordo
- Os mecanismos de seguimento
Cada acordo é flexible e adaptado.
5️⃣ Acompañamento, seguimento e financiamento
A entidade de custodia pode:
- Achegar asesoramento técnico
- Acompañar na xestión do terreo
- Buscar axudas públicas ou financiamento para actuacións concretas
- Realizar o seguimento dos resultados
Non obstante, a execución das accións depende en moitos casos da existencia de financiamento dispoñible.
💚 Que beneficios achega a custodia do territorio?
Para persoas e entidades propietarias, a custodia do territorio ofrece:
✔ Apoio técnico especializado
✔ Mellora da xestión ambiental do terreo
✔ Conservación do valor natural e paisaxístico
✔ Acceso a redes de colaboración
✔ Contribución activa á conservación do territorio
✔ Reforzo do compromiso social e ambiental
No caso das administracións públicas, a custodia permite mellorar a xestión de terreos públicos mediante a colaboración con entidades especializadas.
🌍 Custodia do territorio en Galicia e no Norte de Portugal
A custodia do territorio é unha ferramenta especialmente valiosa en Galicia e no Norte de Portugal, onde o mosaico de usos, a fragmentación da propiedade e a riqueza natural requiren solucións cooperativas e adaptadas ao territorio.
Coidar a terra non é só unha responsabilidade pública: é unha tarefa compartida entre quen posúe, xestiona e habita o territorio.
👉 Tes unha finca ou xestionas un terreo e interésache a custodia do territorio?
Contacta cunha entidade de custodia da túa zona e explora as posibilidades de colaboración.
